Sprawa waloryzacji uposażeń służb mundurowych w 2023 r. Wystąpienie do MSWiA

– Ustawa okołobudżetowa na 2023 r. pogorszyła waloryzację uposażeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy

– Tym, którzy odeszli na emeryturę, brak waloryzacji nie został w żaden sposób zrekompensowany, mimo, że pozostawali w służbie

– Rzecznik Praw Obywatelskich występuje w tej sprawie do ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego

Na początku 2023 r. RPO zwrócił się do ówczesnego Prezesa Rady Ministrów w sprawie waloryzacji kwoty bazowej uposażeń żołnierzy i funkcjonariuszy. Wątpliwości wnioskodawców dotyczyły art. 41 ustawy z 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej.

Zgodnie z nim z ustawy budżetowej na rok 2023, w zakresie uposażeń wyłączono określone grupy zawodowe (żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy), którym określono waloryzację płac zgodnie z kwotą bazową w wysokości 1740,64 zł wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2023 w okresie od 1.03.2023 r. do 3.12.2023 r., pozostawiając uposażenia w okresie od 1.01.2023 r. do 28.02.2023 r. na dotychczasowym poziomie, tj. z kwotą bazową wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2022 wynoszącą 1614,69 zł.

Rekompensatą za zaniżone uposażenie w okresie 1.01.2023 – 28.02.2023 był mechanizm określony w art. 41 ust. 3 ustawy okołobudżetowej.  Zgodnie z tym przepisem uposażenie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy wypłacane od 1.03.2023 r. do 31.12.2023 r. podlegało każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem w dotychczasowej oraz w nowej wysokości.

Art. 41 ust. 3 ustawy okołobudżetowej pozwalał zatem na proporcjonalne doliczenie funkcjonariuszom i żołnierzom pozostającym w służbie po 1.03.2023 r. części waloryzacji (1/5 różnicy za okres od 1.01 do 28.02.2023 r.). Niestety żołnierzom zawodowym i funkcjonariuszom, którzy odeszli na emeryturę w powoływanym okresie, brak waloryzacji uposażeń nie został w żaden sposób zrekompensowany, mimo, że pozostawali w służbie.

Z odpowiedzi ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że ze względu na datę wejścia w życie ustawy z 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 osoby składające z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem prośbę o zwolnienie ze służby nie miały precyzyjnej wiedzy odnośnie skutków, jakie pociągnie za sobą ta decyzja w kwestii wysokości ich uposażenia oraz przyszłego świadczenia emerytalnego. Projekt przedmiotowej ustawy, który trafił do Sejmu RP 30.09.2022 r. zawierał zapisy wskazujące, że kwotę bazową określoną w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od 1.03.2023 r. do 31.12.2023 r. oraz przepis, zgodnie z którym uposażenie za ww. okres podlega każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na 1.03.2023 r., obliczanym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023, a uposażeniem należnym na 1.01.2023 r., obliczonym na podstawie kwoty bazowej z 2022 r.

Minister poinformował, że we wspólnym komunikacie kierownictwa MSWiA oraz związków zawodowych służb podległych resortowi z 5.12.2022 r. dotyczącym wydatkowania wynegocjowanych przez związki środków, z uwagi na wprowadzane od 1.03.2023 r. nowe dodatki i świadczenia, zaapelowali oni do funkcjonariuszy, którzy złożyli raporty o odejściu na emeryturę, o ponowną analizę tych decyzji. Minister zapewnił, że zobliguje komendantów służb do umożliwienia funkcjonariuszom wycofania złożonych wniosków.

Problem nie został do dziś rozwiązany. W dalszym ciągu do Biura RPO wpływają bowiem wnioski od byłych żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy odeszli na świadczenie emerytalne w okresie od 1.01.2023 do 28.02.2023.

RPO zwraca uwagę, że niektórzy z odchodzących na emeryturę/rentę nie zrobili tego z własnej inicjatywy, lecz byli zmuszeni ze względu na stan zdrowia. Przykładowo skargę złożyła funkcjonariuszka zwolniona ze Straży Granicznej 21.02.2023 r. i bezpośrednio po tym była hospitalizowana na oddziale leczenia nerwic. Przebywa ona obecnie pod ciągłą opieką psychiatry, korzysta z psychoterapii, mając na utrzymaniu 10-letnią córkę. Kolejny wnioskodawca otrzymał w wyniku badań lekarskich orzeczenie o trwałej niezdolności do służby – kat. C. Następny były funkcjonariusz Służby Więziennej przeszedł na zaopatrzenie emerytalno-rentowe ze względu na przewlekłą, nieuleczalną i postępującą chorobę prowadzącą do niepełnosprawność. Stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że nie był w stanie dalej wykonywać obowiązków służbowych.

W grupie osób odchodzących byli także funkcjonariusze/żołnierze, którzy w ogóle nie mieli możliwości wycofania raportu o zwolnienie ze służby, gdyż obiektywne przyczyny dotyczące stanu ich zdrowia np. w postaci wydanych orzeczeń lekarskich – stanowiły okoliczność, której musieli się podporządkować.

Zainteresowani wskazują, że pozbawienie ich podwyżki uposażeń w tym czasie wpłynęło bezpośrednio na wymiar emerytur, obniżając je o 7,8%. Podnoszą, że kwestionowane przepisy są rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, z podstawowym poczuciem sprawiedliwości oraz zasadą legalizmu. W poprzednich latach, jak i w 2024 r., takie rozwiązanie nie zostało zastosowane i funkcjonariusze/żołnierze odchodzący na emeryturę w styczniu oraz lutym byli (poza 2023 r.) – tak jak inne grupy zawodowe – włączani w system podwyżek, jeżeli w danym roku takie podwyżki im przysługiwały. Sytuacja ta wskazuje na nieuzasadnione odstępstwo od powszechnego i periodycznego stosowania przepisów prawa w odniesieniu do poszczególnych grup społecznych ze względu na termin odejścia ze służby.

RPO zwraca uwagę, że regulacje epizodyczne postrzegane są jako niezależne od innych przepisów, których zakres obowiązywania został precyzyjnie sformułowany. Jak wskazuje się w literaturze, przepisy epizodyczne to takie, które występują rzadko i nieregularnie, w czym wyraża się ich wyjątkowość, i obowiązują przez ściśle określony czas. Wydawane są one z powodu wyjątkowych okoliczności faktycznych, np. epidemii, stanu klęski żywiołowej czy stanu wyjątkowego.

Jest to zatem uregulowanie życia społecznego w warunkach anormalnych, a więc przepisami epizodycznymi nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane.

Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, rozumianej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jako pewien zespół cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne. Dzięki tym cechom prawa jednostka ma możliwość podejmowania decyzji o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie stanu prawnego jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw, który obejmuje również żołnierzy i funkcjonariuszy, podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od 1 stycznia danego roku. Regułą jest więc wprowadzenie podwyżek w 3 miesiące od opublikowania ustawy budżetowej w Dzienniku Ustaw z wyrównaniem od stycznia danego roku. Tym samym funkcjonariusz albo żołnierz po 1 stycznia 2023 r. byłby objęty waloryzacją uposażenia, gdyby nie krzywdzący mechanizm wprowadzony przepisami epizodycznymi na 2023 rok.

W uzasadnieniu do ustawy okołobudżetowej (oraz w odpowiedzi MSWiA) wskazano, że mechanizm ten ma na celu zachęcenie do pozostania w służbie. Wynika z tego, że jest on elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowi reakcji na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji.

Przeważająca część wniosków do RPO dotyczy właśnie naruszenia zasady zaufania do państwa i prawa, gdyż osoby które podejmowały wówczas decyzję o odejściu ze służby, chciały to zrobić na najbardziej korzystnych dla siebie warunkach.

Kwestionowany mechanizm został początkowo powielony w rządowym projekcie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024, jednak po skorzystaniu przez Prezydenta RP z prawa weta, nowy projekt ustawy okołobudżetowej  tych niekorzystnych przepisów epizodycznych już nie zawierał.

Powyższa decyzja, z perspektywy ochrony praw i wolności tej grupy zawodowej zasługuje na aprobatę. Zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia.

Krytyczną ocenę art. 41 ustawy okołobudżetowej wyraził także Senat w uchwale z 30 listopada 2022 r. (druku nr 861), wykreślając go z projektu. Zdaniem Senatu sposób ustalania należnego żołnierzom i funkcjonariuszom w 2023 r. uposażenia odbiegał od sposobu dotyczącego ustalania wysokości wynagrodzenia zasadniczego pozostałych grup pracowników państwowej sfery budżetowej, również opartego o kwotę bazową, określoną w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy. W ocenie Senatu, regulacja ta była niezgodna z Konstytucją, w tym z określoną w art. 2 zasadą demokratycznego państwa prawa i wywodzoną z niej zasadą sprawiedliwości społecznej i zasadą określoności przepisów prawa i wynikającą z art. 7 zasadą legalizmu, a także z określonymi w art. 32 zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji.

Bezpieczeństwo prawne jednostki może pozostawać w kolizji z innymi wartościami, których realizacja wymaga wprowadzenia zmian do systemu prawnego. Przepisy epizodyczne są środkiem reakcji na takie zdarzenia, pod warunkiem, że reakcja taka jest adekwatna. Jednostka ma bowiem prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na jej niekorzyść w sposób arbitralny. Prawodawca nie może jednak w sposób dowolny kształtować treści obowiązujących norm, traktując je jako instrument do osiągania celów bieżącej polityki kadrowej, a tak było w przypadku osób, które zostały zwolnione ze służby w okresie 1.01.2023-28.02.2023.

Marcin Wiącek prosi Ministra o zbadanie problemu i poinformowanie o stanowisku.

WZF.7060.8.2024

Załączniki:

Źródło: bip.brpo.gov.pl/pl

Foto: RPO

Policjanci przeciwni złagodzeniu kryteriów zdrowotnych dla wracających do służby

Nie milkną echa dotyczące obniżenia kryteriów zdrowotnych dla mundurowych, którzy chcieliby ponownie wstąpić w szeregi służb podległych MSWiA. Pomysł resortu negatywnie oceniły oba policyjne związki. Wcześniej negatywną opinię w tej sprawie wydali związkowcy z Państwowej Straży Pożarnej.

Resort spraw wewnętrznych i administracji przygotował nowelizację rozporządzenia w sprawie wykazu chorób i ułomności, wraz z kategoriami zdolności do służby w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służbie Ochrony Państwa. Według noweli – w stosunku do osób powracających do służby – MSWiA chciałoby stosować inne kryteria zdrowotne niż w odniesieniu do mundurowych zakładających mundur po raz pierwszy.

Do pomysłu resortu spraw wewnętrznych i administracji odniosły się dwa policyjne związki – NSZZ Policjantów oraz Rada Krajowa Sekcji Funkcjonariuszy i Pracowników Policji NSZZ „Solidarność”. Obie centrale negatywnie oceniły nowelizację rozporządzenia.

Zadania jakie zarówno ustawy, jak i oczekiwania społeczne nakładają na policjantów stoją w jaskrawej sprzeczności z propozycją obniżania kryteriów zdrowotnych i sprawnościowych, którym powinni odpowiadać kandydaci do Policji. Z tego też powodu Zarząd Główny NSZZ Policjantów nie może co do zasady zaakceptować całości projektu, który w takim kształcie interesowi służby może wyrządzić szkodę.
FRAGMENT PISMA RAFAŁA JANKOWSKIEGO, PRZEWODNICZĄCEGO NSZZ POLICJANTÓW, DO SZEFA MSWIA MARCINA KIERWIŃSKIEGO

Rafał Jankowski, przewodniczący NSZZP w piśmie do szefa MSWiA, w propozycji resortu dostrzega pomysł, który w przeszłości związkowcy przedstawiali, a mianowicie „wykorzystanie potencjału wiedzy i umiejętności osób, które chcą wstąpić do Policji”. „Niektóre ułomności nie powinny być dyskryminujące do wstąpienia do służby, jednakże musi być spełniony warunek stworzenia zamkniętego katalogu stanowisk, na których takie osoby mogłyby pełnić służbę” – podkreślił Jankowski. Wskazał przy tym, że mogą to być na przykład analitycy kryminalni, specjaliści z dziedziny kryminalistyki oraz szeroko rozumiani logistycy i osoby zajmujące się szkoleniem.

Czytaj więcej, źródło: infosecurity24.pl

Foto: KWP w Katowicach

“Łagodniejsze kryteria” zdrowotne dla wracających do służby

Ministerialna walka z problemami kadrowymi w służbach mundurowych wkracza w nowy etap. MSWiA zachęcając do powrotu tych funkcjonariuszy, którzy zdecydowali się pożegnać ze swoimi formacjami, zapowiadało wprowadzenie ułatwień. Propozycje pierwszych ujrzały już światło dzienne. Z przygotowywanego przez resort projektu wynika, że obniżone mają zostać kryteria zdrowotne dla tych mundurowych, którzy ponownie chcą wstąpić w szeregi Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa.

Biorąc pod uwagę stan kadr w służbach podległych MSWiA – choć nie ma co ukrywać, że najgorsza sytuacja jest Policji, gdzie na zgodnie ze stanem na początek lutego brakuje ponad 12 tys. funkcjonariuszy – działać trzeba szybko. Przedstawiciele resortu wielokrotnie zapowiadali, że wprowadzone zostaną ułatwienia dla tych, którzy do służby chcą wrócić. Od słów postanowiono najwyraźniej przejść do czynów i przygotowano nowelizację rozporządzenia w sprawie wykazu chorób i ułomności, wraz z kategoriami zdolności do służby w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służbie Ochrony Państwa. Ogólnie rzecz ujmując, resort chce – w stosunku do osób powracających do służby – stosować nieco inne kryteria zdrowotne niż w odniesieniu do mundurowych zakładających mundur po raz pierwszy. 

Proponowana zmiana ma na celu ujednolicenie rozwiązań prawnych, dotyczących określania kategorii zdolności do służby kandydatów do służby w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służbie Ochrony Państwa, w sposób odpowiadający już istniejącym rozwiązaniom ujętym w przepisach powszechnie obowiązujących oraz aktualizację kryteriów medycznych oceny zdolności do służby. W związku z postępem medycyny, kryteria te muszą być aktualizowane okresowo, co znalazło swoje odzwierciedlenie w projekcie zmiany.
FRAGMENT UZASADNIENIA PROJEKTU NOWELIZACJI ROZPORZĄDZENIA W SPRAWIE WYKAZU CHORÓB I UŁOMNOŚCI, WRAZ Z KATEGORIAMI ZDOLNOŚCI DO SŁUŻBY W POLICJI, STRAŻY GRANICZNEJ, STRAŻY MARSZAŁKOWSKIEJ, PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ ORAZ SŁUŻBIE OCHRONY PAŃSTWA.

Obowiązujące dziś przepisy, w kwestii przeprowadzania badania kandydatów, przyjmują jednakowe kryteria zdrowotne dla wszystkich. Resort zaznacza jednak, że regulacje nie biorą pod uwagę m.in. uzyskanego w przeszłości doświadczenia zawodowego. W konsekwencji – jak tłumaczą twórcy projektu – „w toku postępowań kwalifikacyjnych kandydaci posiadający wiedzę, umiejętności i doświadczenie, nabyte w przeszłości w toku wieloletniego pełnienia służby, mogą nie spełnić wymogów zdrowotnych określonych w ramach grup kategorii zdolności do służby dotyczących kandydatów”. Co za tym idzie, byli funkcjonariusze są eliminowani z procedury przyjęcia do służby „wyłącznie z powodu braku spełnienia wymogów zdrowotnych dla kandydatów”. Zdaniem MSWiA stan zdrowia kandydata posiadającego status byłego funkcjonariusza, „powinien spełniać co do zasady wymogi, jakie rozporządzenie stawia osobom wciąż pozostającym w danej służbie”. 

Czytaj więcej, źródło: infosecurity24.pl

Foto: MSWiA